دقیقا نیم قرن پیش راکتی منحصر به فرد از سواحل کالیفرنیا به سمت فضا پرتاب شد. این راکت حامل اولین و تنها راکتور هسته ای فضایی آمریکا به نام SNAP-10A بود که از آن زمان تاکنون به دور زمین می‌چرخد و این چرخش تا 3000 سال دیگر نیز ادامه پیدا خواهد کرد..

در دهه 60 میلادی ناسا برنامه ای به نام Systems for Nuclear Auxiliary Power یا به اختصار SNAP را به منظور بررسی و مطالعه بهره گیری از انرژی هسته ای در اکتشافات فضایی آغاز کرد. ناسا در این برنامه برای اولین بار از ژنراتورهای ترموالکتریک رادیوایزوتوپی بهره برد که تا همین امروز در کاوشگرهایی چون «وویجر» (Voyager) و «کیوریاسیتی» (Curiosity) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ژنراتورهای ترموالکتریک رادیوایزوتوپی در دسته راکتورهای هسته ای قرار نمی‌گیرند. آن‌ها از واپاشی موادی چون پلوتونیوم-238 جهت تولید گرما و انرژی استفاده می‌کنند.

اما SNAP-10A متفاوت است. SNAP-10A یک راکتور هسته‌ ای واقعی بود که در آن از شکافت‌های هسته ای به شکل کنترل‌شده‌ای انجام میشد. در این راکتور فضایی، اورانیومی به منظور تولید 600 وات انرژی برای هر سال قرار گرفته بود.

دوازده ساعت پس از پرتاب در سوم آوریل 1965 این فضاپیما توانست در ارتباط 500 کیلومتری زمین قرار بگیرد. در ابتدا همه چیز خوب بود، اما در روز چهل و سوم سیستم الکتریکی کنترل‌کننده‌ی آن دچار مشکل شد و به ناچار راکتور خاموش شد. از آن زمان تاکنون SNAP-10A به دور زمین می‌چرخد و پیشبینی ناسا نشان می‌دهد که این چرخش تا 3000 سال دیگر نیز ادامه خواهد داشت..

البته شرایط این راکتور در سالهای بعد نگران‌کننده شد. SNAP-10A در نوامبر 1979 دچار یک "رخداد غیرمتعارف" شد و بخش‌هایی از فضاپیمای مادر جدا و به فضا وارد شد. طی 6 سال پس از آن هم این رخدادها ادامه داشت و تاکنون نزدیک به 50 بخش از آن به فضا وارد شده است. آزادشدن رادیواکتیو محتمل است، اما هنوز تأیید نشده است.

از زمان SNAP-10A ناسا با راکتورهای هسته ای دیگری نیز کار کرد که مهم‌ترین آن SP-100 بوده است. این پروژه در دهه هفتاد آغاز شد، اما به علت مشکلات ایمنی و کمبود منابع مالی کنار گذاشته شد. ایالات متحده هم اکنون تنها SNAP-10A را در فضا دارد، اما روسیه تعداد بسیار زیادی فضاپیما با راکتور هسته ای را به فضا پرتاب کرد که انفجار یکی از آن‌ها در سال 1978 و ریزش قطعات حاوی رادیواکتیو آن در سرتاسر کانادا به عنوان یکی از رسوایی‌های شوروی در تاریخ فضا شناخته می‌شود.

شاید همین اتفاق باعث شد تا سازمان‌های فضایی استفاده از راکتورهای فضایی را برای عملیات‌های فضایی کنار بگذارند.

منبع: دیجی‌کالا